Częstochowa to miejsce także dla dusz kochających poezję – Halina Poświatowska

Częstochowa to miejsce także dla dusz kochających poezję – Halina Poświatowska

Mówiąc o Halinie Poświatowskiej, można by stwierdzić, że to jedna z najwybitniejszych polskich poetek XX wieku. Urodziła się w 1935 roku w Częstochowie, ale jako Helena Myga. Jej imię zostało błędnie wpisane do księgi parafialnej przez księdza, który stwierdził, że imię Halina jest niefigurujące w rejestrze świętych. Formalnie zmiany imienia na Halina dokonała dopiero w 1961 roku. 

Podczas jej wczesnego dzieciństwa, czyli w czasie II wojny światowej, przeszła ciężką anginę. Skutkiem tego była nieodwracalna wada serca, która towarzyszyła jej przez całe życie. Pomimo jej perypetii zdrowotnych, które były związane z częstymi pobytami w różnych szpitalach, udało jej się uzyskać wykształcenie wyższe. W 1958 roku przeszła niezwykłą, udaną operację serca na Smith College w Northampton. 

Debiut Poświatowskiej można przypisać na rok 1956, a dwa lata później został wydany jej tomik „Hymn bałwochwalczy”, który przyniósł uznanie krytyków. Była wówczas porównywana do Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej czy Wisławy Szymborskiej. 

Uwzględniając cechy jej twórczości, należy wyróżnić:

• •

  skupienie uwagi na miłości i przemijaniu, 

• •

  splecenie ze sobą tematyki miłości i śmierci w silnej, emocjonalnej narracji,

• •

  pragnienie życia pomimo jej choroby, 

• •

  bezpośredniość i prostota języka, 

• •

  filozoficzna głębia, która wynikała z jej rozważań, np. o strukturze świata.

Mokra Ofelia

czerwienią
wspięta na policzki
rozsypała się w płatkach po wodzie
wielki księżyc zgarnęła w rękaw
potem z nagła włożyła na głowę
i na palcach
na włosów krańcach
w tej czerwieni
to złota to święta
tańczyła
jakby wiatr ją opętał

popłynęła wzdłuż rzeki stromo
z wodorostów tłumem ze słomą
wplątaną w zaciśnięte palce

wyciągnęłam ją z wody białą
i na drogach pasmem świetlistym
rozwiesiłam te włosy aby wyschły

Interpretacja wiersza Mokra Ofelia:

• •

  nawiązanie do postaci Ofelii z dramatu Szekspira pt. Hamlet. Ukazuje ją w sposób odmienny niż w oryginale, ponieważ nie jest ona bierną ofiarą, ale można ją potraktować jako symbol świadomego poddania się życiu, śmierci i oczyszczeniu;

• •

  woda jest symbolem oczyszczenia i życia; symbolizują transformację;

• •

  Haśka łączy swoje osobiste doświadczenie, ponieważ jej choroba powoduje, że musi ona kontemplować granicę życia i śmierci;

• •

  wiersz jest zbudowany w taki sposób, że dotyka różnych zmysłów: mokrość, zapach, śpiew wody;

• •

  całość tworzy efekt, jakby Ofelia oswajała śmierć dla czytelnika. Jest ona realna, ale może być piękna i oczyszczająca zupełnie jak woda.

Feminizm a twórczość i sama osoba Poświatowskiej 

Halina, pomimo że nie określała się mianem feministki, to w swojej twórczości, jak i życiu, wyraźnie wyrażała postawę sprzeciwiającą się wobec tradycyjnych, patriarchalnych ról, które są narzucone kobietom. Można śmiało stwierdzić, że jej poezja była głosem kobiety świadomej swojej cielesności, podmiotowości, jak i prawa decydowania o sobie.

Wątki feministyczne w twórczości poetki 

• •

  Podmiot kobiecy jako samodzielny byt – kobieta nie jest traktowana jako przedmiot męskiego zainteresowania, ale jest aktywną uczestniczką wszelkich aspektów, jak np. miłości czy cierpienia. Jej bohaterki mówią o swoich uczuciach bądź pragnieniach. Nie rezygnują z siebie.

• •

  Cielesność ukazywana bez wstydu – opisy kobiet są otwarcie pokazywane jako kobiece ciało, pożądanie, fizyczność i seksualność. Było to bardzo wyjątkowe podejście w tamtym okresie, gdzie to właśnie w jej poezji stało się to afirmacją życia, a nie grzechem.

• •

  Miłość oraz niezależność – nie idealizuje relacji romantycznych. Kobieta pokazana jest, że może kochać, ale nie zatraca siebie w tym uczuciu.

Nie chcę być ozdobą czyjegoś życia. Chcę być sobą – nawet jeśli to nikomu nie będzie potrzebne –  pisała w jednym z listów.

Feministyczny wymiar dziedzictwa Poświatowskiej dziś

Współczesne czytelniczki i czytelnicy coraz częściej odczytują jej twórczość jako manifest kobiecej niezależności i siły. Jej postawa jako kobiety żyjącej intensywnie, świadomie i bez zgody na narzucone role – może być uznana za wyprzedzającą swoje czasy oraz pokazująca, że pomimo różnych przeciwności losu można osiągnąć wszystko, czego się pragnie. 

Muzeum Haliny Poświatowskiej w Częstochowie 

Przy ulicy Jasnogórskiej 23, w rodzinnym domu Haśki, znajduje się Dom Poezji – Muzeum Haliny Poświatowskiej – oddział Muzeum Częstochowskiego. Miejsce zostało otwarte dla zwiedzających 9 maja 2007 roku. Muzeum prowadzi również spotkania literackie, których gospodarzem jest brat poetki – Zbigniew Myga, będący również opiekunem kolekcji. Uważam, że jest to wyjątkowa okazja, aby spotkać się z żywą historią i wspaniałym człowiekiem. Pan Zbigniew jest przemiłym i ciepłym mężczyzną, który z przyjemnością dzieli się wiedzą na temat swojej niezwykłej siostry. Sposób w jaki o niej opowiada wypełnia serce ciepłem. Można w tym miejscu przesiadywać godzinami, dowiadując się bardzo ciekawych informacji dotyczących nie tylko Haśki, ale także innych twórców tamtego czasu.

Można wyróżnić podział ekspozycji na:

• •

  salę czerwoną, która jest poświęcona jej życiu prywatnemu – można tam znaleźć sześć gablot dotyczących różnych etapów życia poetki;

• •

  sale zielone poświęcone jej twórczości – ukazane są tomiki poezji oraz muzyka, która została stworzona do jej wierszy, można również obejrzeć film dokumentalny.