Horacy, Szekspir, Thoreau, Whitman, czyli „Stowarzyszenie Umarłych Poetów”

Horacy, Szekspir, Thoreau, Whitman, czyli Stowarzyszenie Umarłych Poetów

Carpe diem – „chwytaj dzień” – sentencja Horacego, która od wieków inspiruje ludzi do życia pełnego pasji i odwagi. Dlaczego? Bo przyszłość jest niewiadomą, a jedyną rzeczywistością, jaką posiadamy jest teraźniejszość. Pytanie o to, jak żyć – świadomie czy biernie, odważnie czy zachowawczo – nigdy nie straciło na aktualności. I właśnie to pytanie odbija się echem w Stowarzyszeniu Umarłych Poetów Petera Weira z 1989 roku.

Akademia Weltona to definicja tradycji, sztywnych reguł i konformizmu. Właśnie w tym świecie pojawia się ekscentryczny nauczyciel John Keating. Przekonuje on swoich młodych uczniów, że poezja nie jest martwym tekstem do analizy, ale narzędziem do odkrywania siebie. Dla niego carpe diem nie oznacza lekkomyślności, lecz odwagę w podejmowaniu decyzji i sprawiania, aby życie, które chłopcy przeżywają było wyjątkowe. Zainspirowani jego postawą uczniowie reaktywują Stowarzyszenie Umarłych Poetów – miejsce, gdzie mogą recytować wiersze, marzyć i mówić własnym głosem. Carpe diem „ożywa” i ze zwykłych słów staje się ich praktyką.

Młodzi spotykają się nocą w tajemniczej grocie w lasach Vermontu, a spotkania rozpoczynają się od słów Henry’ego Davida Thoreau: Poszedłem do lasu, wybrałem bowiem życie z umiarem. Chcę żyć pełnią życia, chcę wyssać wszystkie soki życia. By zgromić wszystko to, co życiem nie jest. By nie odkryć tuż przed śmiercią, że nie umiałem żyć. Ta deklaracja życia pełnego świadomości i odwagi szczególnie wybrzmiewa w historii Neila Perry’ego, który postanawia sięgnąć po swoje marzenia i występuje w spektaklu Sen nocy letniej wbrew woli apodyktycznego ojca.

Ten szekspirowski świat jest pełen nietrwałości ludzkich decyzji – miłość zmienia się jak sen. Wszystkie postacie dramatu opuszczają miasto i uciekają w naturę, aby budować swoje życie z dala od niego. Okazuje się jednak, że tam, gdzie pojawia się człowiek, gdzie żyje ludzka natura, tam nie ma ucieczki od życia „jak w mieście”. Las, w którym spotykają się chłopcy, jawi się początkowo jako przestrzeń absolutnej wolności – enklawa poza murami Akademii Weltona z dala od nauczycieli, rodziców i rygoru codzienności. To ich własna arkadia.

Jednak wraz z rozwojem wydarzeń okazuje się, że także tam nie da się całkowicie uciec od rzeczywistości. Każdy z nich przynosi ze sobą ciężar oczekiwań i presji – rodziny, szkoły, przyszłości. Choć w jaskini recytują wiersze i wykrzykują swoje marzenia, wciąż zmagają się z tym, co ich ogranicza. Natura nie jest prostą ucieczką od świata, lecz lustrem, w którym o wiele wyraźniej widać prawdę o człowieku. Las nie uwalnia od obowiązków ani od bólu, ale daje przestrzeń do konfrontacji z własnym „ja”.

Uczniowie Akademii Weltona stają wobec pytania: co zrobić ze swoim życiem? Jaką rolę odegrać? Czy ulec presji otoczenia, czy odważyć się na własny wybór? Neil Perry, zmuszany przez ojca do porzucenia marzeń o aktorstwie i zapisania się do akademii wojskowej, dokonuje dramatycznego wyboru – odbiera sobie życie, by nie utracić rodzącej się tożsamości. Czy jest to słuszny wybór swojej drogi? Keating, za słowami Henry’ego Davida Thoreau, przypomina, że sztuka trwa i także ty dopisać możesz wers. Horacy, Szekspir, Whitman, Thoreau i Weir – choć dzielą ich stulecia, zdaje się, jakby mówili jednym głosem.